BÜYÜK ALMAN ENFLASYONU VE HİTLER’İN BİR ZAMANLAR VAROLUŞU

             Almanya’nın çoğunluğu 1.Dünya Savaşı’na girilmesini destekliyordu. Onlara göre bu savaş ‘’bütün savaşlara son verecek bir savaş’’ olacaktı ve bu sloganla da başlamıştı savaşa katılma girişimleri. Hızlı ve kesin bir zaferle birlikte ihtiyaç duyulan sömürgelere sahip olunacak ve gelişimini geç tamamlayan Almanya yeni sınırlarıyla dünyadaki hakimiyetini bir kez daha gösterecekti.

 Ama öyle olmadı!! Savaştan galibiyetle çıkan Fransa ve İngiltere Almanya’yı çok ağır şartlarla bezili bir anlaşmaya zorladılar , Versailles Anlaşması.

             Bu anlaşmayla Almanya silahlı kuvvetleri mevcudiyeti azaldı , stratejik silahlara sahip olma özellikleri ellerinden alındı, sınırlar değiştirildi , toprakların bir kısmı ellerinden alındı , tarım ve değerli madenlere sahip topraklar ellerinden alınınca iç pazarın bir kısmı da ellerinden alınmış oldu, savaş zararlarının faturası Almanya’ya kesilmiş oldu. Ve de sonuç enflasyon , işsizlik , sefalet ve de Hitler... Bu yazının amacı kriz , enflasyon ve onun getirdiği darbe veya ortaya çıkardığı güçler üzerine kısa bir inceleme yapmaktır. Bunun için de seçtiğim konu Büyük Alman Enflasyonu ve dünyayı sarsan insan Adolf Hitler’in ortaya çıkışıdır.

 Unutulmamalıdır ki dünyada her darbenin , her toplumsal olayın ,belirli bir ekonomik çöküntüden sonra gerçekleştiği aşikardır.

 Almanya’da enflasyon başlangıcı ve gelişimi

             Ünlü iktisatçı Keynes’in araştırmalarına göre 1921 yılında Almanya’nın savaş zararlarının faturası ödeyebileceğinin tam tamına üç katı idi. Fakat savaş sonrasında ekonomik sıkıntı yaşayan sadece Almanya değildi. İngiltere , Fransa ve Amerika da bu sıkıntılarla boğuşmaktaydı. Amerika ekonomisini küçülterek fiyatları düşürmeyi seçerken Almanya o durumda yapabileceği tek şey olan para basma ile finanse etmeye çalıştı. Kısa vadede ; Almanya’da  para basma etkili oldu ama uzun dönemde daha vahim sonuçlar doğurdu.[1]

             Alman Merkez bankası başkanı Dr. Rudolf Havenstein , para arzının sürekli oluşunun enflasyonu ve fiyatları ve de döviz kurlarını etkilemeyeceğini söylemekteydi. Ekonomiye olabildiğince fazla para pompalamak gerekmekteydi onlara göre. Ayrıca sanayiciler savaş tazminatı ödememek konusunda hükümete tam destek vermekteydiler. Çünkü dış borçların ödenebilmesi için yapılması gerekli olan reform ve yapısal değişiklikler işlerine gelmemekteydi.[2]

             Bu tazminatların ödenmemesi üzerine Fransa Ocak 1923’te Ruhr havzasını işgal etti. Bu bölge Almanya sanayisi açısından çok önemli bir bölge idi. Ruhr madenlerindeki işçiler greve gittiler. Bu bir tür pasif direnişti. Fakat bu direniş enflasyonun daha da artmasına sebep oldu. Ruhr bölgesinde herşey durmuştu . Bu direnişi finanse etmek için Almanya para basma faaliyetini tekrardan sürdürdü. Hammaddesini Ruhr bölgesinden karşılanamayınca ithalata başlandı. Alman parasının değeri gitgide düştü. Paraya duyulan güven  azalması fiyatların yüksek seviyelere çıkması sonucunu getirdi. Fiyatların saat başı arttığı  eşi görülmemiş bir enflasyon patladı. Almanlar bir somun ekmeği almak için fırına bir el arabası para ile gitmekteydiler. 1918'de 63 fenik olan ekmeğin fiyatı, bu yılın başında 250 marka, temmuz ayında 3465 marka, yıl sonunda da 201 milyon marka çıktı. Halk bir yumurta, bir dilim ekmek almak için bile bakkala çuvalla para götürüyordu. Bir Amerikan doları 4 trilyon mark, bir İngiliz sterlini 20 trilyon marka eşitti. Alman ekonomisinin çöküşü diye nitelendiriliyordu.

Fiyatlar ve Dolar kuru (1918-1923 Aylık ortalamalar)

 Kaynak : http://www.historylearningsite.co.uk/nazis_and thegerman_economy.htm

 Maliye bakanı Hilferding Ağustos 1923’te Çavdar bitkisinin değerini esas alan çavdar parası çıkardı. Üç ay sonra da onun yerini Rentenmark aldı. Rentenmark Rentenbank tarafından arz ediliyordu. ‘’Rentenmark" adı verilen bu para, 1 trilyon mark karşılığıydı. Değeri de ülkedeki gayrimenkullere bağlanmıştı Bu bankanın para arzı 3,200,000,000 altın Mark seviyesinde sabit tutulmaktaydı. Ayrıca 1 Rentenmark , 1 trilyon değerinde kağıt paraya sabitlendi. Bunun dışında İngiltere’nin baskısıyla Fransa , uluslararası bir komitenin Almanya’nın tazminatları ödeme kapasitesinin saptamasını ve savaş tazminatının buna göre yeniden düzenlemesini kabul etti.[3]

             Enflasyon bitti. Enflasyon sonucu zengin olan insanlar , fabrikalar ortadan kayboldular. Enflasyon bittiğinde Almanya’da sanayi kapasitesinin geri kalmışlığı sonucu açıkça belirdi. Para arzının sabitleştiği için işsizlik büyümeye başladı.

 Kaynak : http://www.historylearningsite.co.uk/nazis_and thegerman_economy.htm

             O dönemde Almanya’nın en yetenekli politikacılarından olan Gustav Stressman , maliye bakanı ve merkez bankası ile başbaşa verdi. Enflasyonu düşürdü. Almanya’nın batılı ülkelerle olan ilişkilerini iyileştirmeye yönelik çalışmalara başladı. Savaş tazminatının makul bir düzeylere çekilmesi istemiyle çalışmalara başladı. Alman ekonomisi biraz da olsun nefes almaya başlamıştı.

 1924 ve sonrası

             1924 sonrası para arzı sabitleştirildikten sonra , piyasada para ve kredi sıkıntıları yaşanmaya başlandı. Ticaret ve üretim azalırken doğal olarak işsizlik de artmaya başladı . Almanya’daki kağıt para enflasyonu durmuştu fakat Almanya düşük faiz ile verdiği kredilere talep çoğaldığında artık enflasyon kredi enflasyonu yönünde değişmişti. Bunu engellemek için kredi arzı 7 Nisan 1924 tarihine kadar verilmiş olan toplam kredi miktarına sabitlendi. [4]

             Merkez Bankasının kredileri sabitlemesi ekonomide geçici bir düşüş yarattı.1924’te savaş tazminatlarının tekrar ele alınılması üzerine yapılan girişimler ve bu girişimleri kapsayan plan olan Dawes Planı ekonomide iyi etkiler yarattı. Müttefik devletlerin Almanya üzerindeki baskısını azalttığı gibi, Alman ekonomisinin iyileşmesi için, genel güvenin yeniden oluşturulması, ulusal para biriminin stabilize edilmesi gibi bazı ön koşulları da yerine getirmesi açısından bu plan önemli bir dönüm noktası oldu.