Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ: İsviçre Neden Bilimde Fiziki Büyüklüğünden Daha Büyük Değerlere Sahiptir?

Ä°sviçre, doÄŸal peyzaj güzelliÄŸi, kayak yapılan daÄŸları, kiÅŸi başına zenginliÄŸi, çikolatası, saat sanayisindeki etkinliÄŸi, bir zamanlar gizli hesapları veya kara para aklama bankalarının varlığı ile bilinirdi. Ä°sviçre genel kültürü, hoÅŸgörüsü, ince sanatsal iÅŸlevi ve teknolojisi ile dünyanın takdirini toplamıştır. Soru ÅŸu; Ä°sviçre nasıl baÅŸarıyor da bilimde, sanat ve sosyal hayatta bu ileri düzeyde varlığını koruyor. Ä°sviçre genelde savaÅŸlardan hep uzak durmuÅŸ, bağımsız kalmayı baÅŸarmış, deÄŸiÅŸik kültürlerin iç içe yaÅŸamayı baÅŸardığı bir toplum. Halen Avrupa’nın en güzel ve gözde ülkesi. Her bir bölgesi bir baÅŸka güzel. Ä°sviçre’ye daha önce bir kaç kez gitmiÅŸtim. Ä°lk defa 1988 yılında Almanya’da staj yaparken gitmiÅŸtim. Peyzajı ve varlıklı yapısı her zaman göz kamaÅŸtırıyordu. O zaman ülkenin sosyal ve bilimsel yapısını tam anlayamamıştım. Daha sonraki yıllarda bilimsel toplantılar yapınca Basel Ãœniversitesi ve Lozan (Lusan) Ãœniversitesi tarafından konuÅŸmacı olarak çağırılmam nedeniyle birçok defa Ä°sviçre’de b

İsviçre Hassas İş Yapan Bir Ülke
Ä°sviçre genelde hassas ince el iÅŸi ve teknoloji iÅŸi yapan bir ülke. Dünyaca ünlü saatler ve diÄŸer hassas çalışmalar Ä°sviçre’de yapılmaktadır. Birçok ÅŸirketin endüstri merkezleri özellikle ilaç sektörünün fabrikaları Ä°sviçre’de bulunuyor. Ancak son yıllarda Japonların elektronik saat geliÅŸtirme teknolojisi, bankaların ÅŸeffaflaÅŸması ve dünya ticaretindeki küreselleÅŸme iliÅŸkileri Ä°sviçre’yi artık saat sanayisin da eski konumunda olmadığı görülüyor. Son yıllarda saat sanayi, güneÅŸ enerjisinden yararlanma konularında halen dünyada bilimsel araÅŸtırmaya en çok önem veren ülkelerin başında gelmektedir.

İsviçre Federal Araştırma Enstitüsü Ülkenin Temel Araştırmalarını Yapıyor
En son 26-29 Ocak 2010 tarihleri arasında Swiss Federal Research Institute (Ä°sviçre Federal AraÅŸtırma Enstitüsü WSL) de düzenlenen COST Aksiyonu FP0803′nun ikinci yönetim kurulu toplantısı ile birlikte Avrupa çapında toprak altı karbon döngüsü konusundaki çalıştaya katıldım. Federal AraÅŸtırma Enstitüsü ülkenin önemli bir bilim kuruluÅŸu. Güçlü akademik kadrosu üniversiteler ile yarışıyor. Hatta belirli alanlarda üniversitelerden daha etkili bir konuma sahip. Enstitünün orman, tarım, kar, ekoloji ve toprak bilimi konularında ülkenin deÄŸiÅŸik bölgelerinde birimleri bulunmaktadır. Her bir birim kendi başına geliÅŸmiÅŸ durumdadır. Zürih yakınlarındaki Birmensdorf merkezindeki laboratuarlar göz kamaÅŸtırıcı nitelikte.
WSL ülkenin temel araÅŸtırma kuruluÅŸu olarak uluslararası düzeyde en ileri araÅŸtırma kuruluÅŸudur. Temel araÅŸtırmalar yaparak Ä°sviçre’nin ilgili konudaki temel politikalarının oluÅŸturmaktadır. DeÄŸiÅŸik ülkeler ile iÅŸbirliÄŸi yapmakta temel problem çözmek üzere ÅŸekillendirilmiÅŸtir. Kurumda 500 kiÅŸi çalışıyor ve yıllık bütçesi 65 milyon Ä°sviçre frangı. Ãœlkemizde hangi üniversitenin bütçesi bu kadar diye sorası geliyor insanın.

Bilim İnsanı Seçiminde Seçicidirler
WSL’in direktörü yön vereni bir Amerikalı. Dünyaya açık ilan ile Kaliforniya üniversitesi baÅŸarılı bilim insanı Enstitüde açık olan profesörlük kadrosuna atanmış ve oradan Enstitünün direktörü olmuÅŸtur. BaÅŸkan deÄŸil direktör. Yani enstitüye yön veren kiÅŸi. Ä°dareci deÄŸil, duruma göre pozisyon alan, günü gün eden biri deÄŸil. Toplantımızın açılış konuÅŸmasında kiÅŸinin konuya ne kadar hâkim olduÄŸu ve enstitünün mevcut araÅŸtırma potansiyeli ve geleceÄŸe iliÅŸkin çizdiÄŸi yapı kiÅŸinin gerçekten boÅŸ olmadığı hemen anlaşılıyor.
Ä°sviçre’nin orman, kar ve toprak konusundaki temel sorunlarını araÅŸtıran pratik çözüm üreten bir kuruma yön veren kiÅŸi olarak önemsiyorum. Enstitüye alınma koÅŸulları ve birimlerin başına gelen kiÅŸiler çok baÅŸarılı, içeride ve dışarıda varlığı bilimsel olarak kabul edilmiÅŸ bilim kiÅŸilerinden oluÅŸmaktadır. Ölçütleriniz nedir diye sorduÄŸumda, kriterlerin yüksek olduÄŸu görülüyor. Nedeni de ülkenin ileri araÅŸtırma enstitüsü olarak bilimsel birikimi olan, araÅŸtırmadan anlayan, çalışma isteÄŸi yüksek kiÅŸileri seçtiklerini belirtiyorlar. Enstitünün kendine özgü çalışma disiplini olduÄŸu görülüyor.
WSL’de bilim insanları aralıklara deÄŸerlenilmeden geçiriliyor. Zaman zaman 5 yıl içinde belirli sayıda proje ve makale üretemeyen, kongreye ve toplantıya katılmayan kiÅŸiler enstitü ile iliÅŸkileri kesilir. Enstitüde doktoralı kiÅŸiler çalışıyor. Ancak üniversiteler ile iÅŸbirliÄŸi içinde öğrenciler de alınıyor ve araÅŸtırmalarını yapmaktadırlar.

Bölümlerde Seminer Kültürü ve Yönetim Anlayışı İleri Düzeyde Gelişmiştir.
Basel Üniversitesinde sınırlı sayıda profesöre karşın çok sayıda araştırıcı, post-dok ve teknik personel bulunmaktadır. Probleme dayalı soruna yönelik araştırma yürüttükleri için bütün süreç çok önceden organize edilmiştir. Kimin ne zaman ne tür bir proje yürüteceği önceden belirlenmiştir.
Basel üniversitesi Biyoloji Bölümü tarafından “The role of mycorrhizae in Ecolojical farming” adlı bir seminer vermek üzere davet edilmiÅŸtim. Ä°sviçre’de son yıllarda ekolojik/organik tarıma olan ilgi hızla geliÅŸmektedir. Bilimsel olarak deÄŸiÅŸik platformlarda birlikte çalıştığımız konu ile ilgili dostlarımızın daveti ile verdiÄŸim seminere katılım ve sorulan sorular, yapılan eleÅŸtirilerin düzeyi insanı gerçekten etkiliyor. Birimin bir seminer kültürü olduÄŸu her yönü ile kendini his ettiriyor. Herkes öğrenciler dahi ana dili dışında birkaç baÅŸka yabancı dil (özellikle Ä°ngilizce) biliyor. Çay saatlerinde konuÅŸulan konu bilim dergilerinde yayınlanan makalelerin ve diÄŸer birimlerde ve laboratuvarlarda yapılan çalışmaların önemi konuÅŸuluyor.
Bölüm başkanı dünya çapında yapılan ilan ile belirleniyor. Bölüm başkanı bölümün bilimsel etkinliklerinin sağlıklı yapılması bölüme daha çok proje, eleman kazandırmak için her olguyu en ince ayrıntısına kadar düşünmek ve süreçlerin organize edilmesinden sorumludur. Dünya çapında saygınlığı olan bölüm başkanı burada toplantıya geç gelmesinin nedeni olarak fakültenin öğretim üyelerinin yıllık gelişme raporlarının değerlendirmesi toplantısı nedeniyle geç geldiğini belirten hoca bilimsel liyakatin önemini anlatı. Her bir bilim insanının çalışmalarını bir kurul tarafından değerlendiriliyor. Her yıl bilim insanlarının çalışmaları değerlendirilirken geleceğe ilişkin post dok, doktora bursu, teknisyen ve diğer harcamaların değerlendirme sonucuna göre değerlendirildiğini belirtiler. Üniversitelerin bütçeleri yüksek ve bunların dağıtılmasında bina yapımı kaldırım çalışmalarından çok araştırmaya önem verildiği için araştırmamacıların kapasitesi ve başarı ölçütlerine göre destek görmektedirler. İsviçre Federal Teknoloj

İsviçre Üniversiteleri Dünyada Çapında Yüksek Niteliklere Sahiptirler
İsviçre bilimsel olarak dünyada önemli prestije sahip üniversiteleri olan bir konumda. Üniversiteleri özerk, kendi yönetimlerini kendileri üstleniyorlar. Her üniversitenin bulunduğu kantona ve bölgeye bağlı özellikleri bulunmaktadır. Üniversite eğitimi bedava. Bizdeki gibi ikinci öğretim, ek ders vs gibi konuları hiç bilmiyorlar. Tabii bilim insanları bilimsel ağırlıklarına yakışır maaş alıyorlar. Bir profesör yaklaşık brüt olarak 12.000 İsviçre frakı aylık alıyor.

Dünyada İlk 100 Sıralamasında Üç Üniversite Var
2008 dünya sıralamasında Ä°sviçre’nin ilk 100 sıralamasında 3 üniversitesi bulunmaktadır. Geriye kalan üniversiteleri ilk 500 sıralamasında bulunuyor. Bu üniversitelerde üretilen bilimsel makale sayı yönünden TÃœBÄ°TAK ULAKBÄ°M tarafında yayınlana verilere göre Ä°sviçre 1981-2007 yılları arasından 306.034 yayınla aynı dönemde Türkiye’nin (120.562) yaklaşık üç katı kadar, atıf sayısı yönünden (Ä°sviçre 6.324.635 Türkiye 548.547) 11 kat ve etki deÄŸeri (Ä°sviçre 20.67 Türkiye 4.55) 5 kat daha fazla. Katıldığım toplantı ve davet edildiÄŸim üniversitelerde gördüğüm bilimsel alt yapı, bilim adamı kalitesi, çalışma disiplini ve sistematikliÄŸi hemen kendisini gösteriyor. En küçük araÅŸtırma birime girdiÄŸinizde bir farklılığın olduÄŸu görülüyor. Tabiri caiz ise ortalık bilim kokuyor. Sanki kendiliÄŸinde iÅŸleyen bir sistem var.

İsviçre Kuralar Ülkesi
Ä°sviçre’de gözüme çarpan en önemli olgu yapılan iÅŸin hakkı ile yapılmasıdır. Kurallara çok önem verilmektedir. Sistematik çalışmayı çok benimsemiÅŸler. Trafikten park edilmeye kadar her ÅŸeyde kurallar harfiyen uyulmaktadır. Yolda giderken göze çarpan en önemli ÅŸey, kesilen odunların düzgün bir ÅŸekilde dizilmesidir. Düzgün odunları görünce, Yunus Emre’nin dergâha kırk yıl boyunca aynı nitelikte düzgün odunları sanki Anadolu’da deÄŸil de Ä°sviçre’de taşımıştır düşüncesi beynimde oluÅŸtu.

Özet olarak 7 milyonluk Ä°sviçre bilimsel yönden ileri düzeyde geliÅŸmiÅŸ dünya çapında üniversitelere sahip. Hassas çalışmalar yapılmakta. Hassas çalışma yapabilme yeteneÄŸi belirli bir bilgi bikrimi ve estetik gerektirir. Ä°sviçre sanata ve estetiÄŸe önem veren bir ülke. Son derece organize olmuÅŸ, sistematik, bir o kadar da güzel ve barışçı bir toplum. Askeri olmayan, BirleÅŸmiÅŸ Miletlerin Avrupa’daki merkezinin bulunduÄŸu yerdir. Kendi içinde her türlü renkliliÄŸi barındıran geliÅŸmiÅŸ bir Orta Avrupa ülkesi.
05/02/2010, Cuma, Adana